नंदुरबार जिल्ह्यात वनराई बंधाऱ्यांचे महत्त्व आणि फायदे
नंदुरबार / सप्त नगरी न्युज
नंदुरबार जिल्हा हा भौगोलिकदृष्ट्या सातपुडा पर्वताच्या पायथ्याशी वसलेला, आदिवासी व काहीसा दुर्गम भाग असलेला जिल्हा आहे. या भागात पावसाचे प्रमाण अनियमित असून अनेक ठिकाणी पाणीटंचाईची समस्या कायमस्वरूपी स्वरूपाची आहे. अशा परिस्थितीत जलसंधारणासाठी वनराई बंधारे हे नंदुरबार जिल्ह्यासाठी खऱ्या अर्थाने वरदान ठरत आहेत.
नंदुरबारमध्ये वनराई बंधाऱ्यांचे महत्त्व:
नंदुरबार जिल्ह्यात अनेक लघु सिंचन प्रकल्प तळ गाठत असल्याने भूजल पातळी खालावण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. वनराई बंधारे पावसाचे वाहून जाणारे पाणी नदी-नाल्यांमध्ये अडवून ते जमिनीत मुरवतात. यामुळे विहिरी, कूपनलिका आणि हातपंपांमधील पाण्याची पातळी वाढण्यास मोठी मदत होते.
अल निनोसारख्या हवामान बदलाच्या परिणामांमुळे जेव्हा पर्जन्यमान कमी होते, तेव्हा उपलब्ध पाण्याचा पुरेपूर वापर करणे अत्यंत आवश्यक ठरते. वनराई बंधारे ही गरज प्रभावीपणे पूर्ण करतात. हे बंधारे केवळ शेतीसाठीच नव्हे तर पशुधन आणि वन्यप्राण्यांसाठीही बारमाही पाण्याचा स्रोत उपलब्ध करून देतात.
नवापूर, शहादा यांसारख्या तालुक्यांमध्ये स्थानिक ग्रामस्थ, शेतकरी गट आणि सामाजिक संस्था श्रमदानातून वनराई बंधारे उभारतात. या प्रक्रियेमुळे लोकसहभाग वाढतो, सामुदायिक बांधिलकी निर्माण होते आणि जलसंवर्धनाबाबत जनजागृती होते.
वनराई बंधाऱ्यांचे मुख्य फायदे:
वनराई बंधाऱ्यांमुळे पावसाचे वाहून जाणारे पाणी अडवून त्याचे संवर्धन केले जाते. पाझर वाढल्यामुळे भूजल पुनर्भरण होते आणि पाणीटंचाईवर दीर्घकालीन उपाय मिळतो. अडवलेले पाणी रब्बी हंगामातील पिकांसाठी पूरक सिंचन म्हणून वापरता येते.
बंधाऱ्यांमुळे पाण्याचा प्रवाह मंदावतो, त्यामुळे मातीची धूप थांबते आणि शेतजमिनीची सुपीकता टिकून राहते. विशेष म्हणजे, वाळू किंवा मातीने भरलेल्या गोण्या, दगड आणि जाळी यांचा वापर करून हे बंधारे कमी खर्चात व कमी तांत्रिक ज्ञानाने तयार करता येतात.
नंदुरबार जिल्ह्यासाठी वनराई बंधारे हे केवळ जलसंधारणाचे साधन नसून शाश्वत उपजीविका आणि जलसुरक्षिततेच्या दिशेने टाकलेले महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. स्थानिक लोकसहभागातून उभारलेले हे बंधारे भविष्यात नंदुरबार जिल्ह्याला पाणीटंचाईमुक्त करण्यास निश्चितच मोलाची भूमिका बजावतील.
- 1
- 0
- 0
- 0
